Η Τέταρτη Οικουμενική Σύνοδος

Ο λεγόμενος «διάλογος» με τους Αντιχαλκηδόνιους, δηλαδή τους Χριστιανούς εκείνους που δεν δέχονται την Δ΄Οικουμενική Σύνοδο (που συνήλθε στην Χαλκηδόνα), φέρνει στο προσκήνιο και καθιστά επίκαιρα τα γεγονότα και κυρίως την Δογματική Θεολογία αυτής της Συνόδου. Έχουν διατυπωθεί από στόματα ορθοδόξων θεολόγων ότι οι Πατέρες της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου δεν εδογμάτισαν καλώς και άδικα κατεδίκασαν τον Ευτυχή και τον Διόσκορο· άλλοι λένε πως οι αντιχαλκηδόνιοι πιστεύουν ακριβώς ό,τι και οι Ορθόδοξοι, μόνο που διατυπώνουν με διαφορετικό τρόπο τα ίδια νοήματα· προτείνουν μάλιστα και άμεση ένωση μαζί τους, ως αποκατάσταση της «αδικίας» και της αποσχίσεώς τους επί τόσους αιώνες από το σώμα της Αγιωτάτης μας Εκκλησίας. Προσευχόμαστε βέβαια πάντοτε στον Κύριο «υπέρ της των πάντων ενώσεως», και οπωσδήποτε επιθυμούμε την ένωση με τους αδελφούς μας αντιχαλκηδονίους (Κόπτες ή Μονοφυσίτες της Αιγύπτου κλπ), από τη στιγμή όμως που θα αποδεχθούν ακαινοτόμητο και απαράλλακτη την Ορθόδοξη Θεολογία στο σύνολό της, και όχι ύστερα από υποχωρήσεις και αναθεωρήσεις των δογμάτων που μας παρέδωσαν οι Αγιώτατοι Πατέρες της Εκκλησίας μας. Ας δούμε όμως τα πράγματα με την σειρά:

Η Τρίτη Οικουμενική Σύνοδος

Οι Θεολογικές τάσεις

Με την Β΄ Οικουμενική Σύνοδο έκλεισε ο κύκλος των θεολογικών συζητήσεων περί της Αγίας Τριάδος και αποσαφηνίστηκε η φύση, η ουσία και ο σωτήριος ρόλος των προσώπων που την απαρτίζουν. Ο Άρειος, όπως είδαμε, πίστευε πως ο Χριστός είναι ένα κράμμα που αποτελείται από τον κτιστό Υιό και Λόγο του Θεού και από το ορατό υλικό σαρκικό σώμα. Οι Πατέρες βέβαια στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο κατέδειξαν την Θεότητα του Υιού και την ένωσή Του με την ανθρώπινη φύση ως ψυχοσωματική οντότητα. Ο Ιησούς Χριστός είναι τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος. Για την εξήγηση όμως των ανθρωπίνων ιδιοτήτων του Χριστού, δηλαδή ότι πείνασε, δίψασε, ταράχτηκε, λυπήθηκε, χάρηκε κλπ, ακολουθήθηκαν δύο τάσεις, δημιουργώντας παράλληλα και δύο σχολές-παραδόσεις. Η μία απέδιδε όλες τις ανθρώπινες ιδιότητες του Χριστού στην ανθρώπινη φύση του («άνθρωπος») και όλες τις θεϊκές στην Θεία φύση του («Λόγος»), δίνοντας έτσι εξαιρετική έμφαση στη δυαδικότητα των φύσεών του. Η άλλη, απέδιδε όλες τις ιδιότητες του Χριστού στον Λόγο (ως πρόσωπο), θεωρώντας τις ανθρώπινες ιδιότητές του ως χαρακτηριστικές της ανθρώπινης φύσης του («σάρξ») και όλες τις θεϊκές της Θείας φύσης του, δίνοντας έτσι εξαιρετική έμφαση στην ενότητα του προσώπου του. Και οι δύο ερμηνείες («Λόγος –άνθρωπος» και «Λόγος –σάρξ», όπως αντίστοιχα αποκαλούνται στην Θεολογία) εξέφρασαν ορθά την ορθόδοξη θέση, κάτω όμως από εσφαλμένες προϋποθέσεις οδήγησαν σε αιρετικές διδασκαλίες.

Η Δεύτερη Οικουμενική Σύνοδος

Μετά τη Νίκαια

Με την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο, όπως είδαμε στο προηγούμενο σημείωμα, τέθηκαν οι βάσεις του Τριαδικού Δόγματος και αποσαφηνίστηκε η φύση, η ουσία και ο σωτήριος ρόλος του σαρκωθέντος Υιού του Θεού, του Κυρίου Ιησού Χριστού. Εντούτοις, έπρεπε να παρέλθουν αρκετές δεκαετίες ταραχών. Διότι η καταδίκη της αίρεσης δεν σημαίνει και αυτόματη αποβολή κάθε πλανημένης ιδέας. Οι αρειανίζοντες προσπαθούσαν είτε να υπερισχύσουν των Ορθοδόξων, στηριζόμενοι στον πολιτικό παράγοντα, είτε να συγκεράσουν το δόγμα της Νικαίας με τις βασικές αρχές της αρειανικής αιρέσεως, δημιουργώντας έτσι νέες αιρετικές ομάδες, παρακλάδια και παραλλαγές του αρειανισμού. Σε μια τέτοια ομάδα, τους ‘Ομοιουσιανούς’, ανήκε και ο επίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως Μακεδόνιος (343-360), που χαρακτήριζε το Άγιον Πνεύμα ως αγγελοειδές κτίσμα, το πρώτο και διαπρεπέστερο δημιούργημα του Υιού. Οι οπαδοί του, αλλά και στη συνέχεια όλοι όσοι ακολούθησαν τη διδασκαλία του, ονομάζονταν Μακεδονιανοί ή «Πνευματομάχοι», επειδή αρνούνταν την θεότητα και αϊδιότητα του Αγίου Πνεύματος, υποβιβάζοντάς το σε κτίσμα, έφθασαν δε και στο σημείο να πρεσβεύουν ότι το Άγιο Πνεύμα είχε σαρκωθεί στο πρόσωπο του Μελχισεδέκ πολύ πριν την ενσάρκωση του Υιού του Θεού στο πρόσωπο του Θεανθρώπου Ιησού Χριστού.

Η Πρὠτη Οικουμενίκή Σύνοδος

1. Τα πρίν

Από τους πρώτους χρόνους, ακόμα από την εποχή των αποστόλων, διαπιστώνονται διαφοροποιήσεις πάνω σε διάφορα ζητήματα πρακτικής ή ερμηνευτικής φύσεως. Κατά την περίοδο των διωγμών η χριστιανική πίστη έπρεπε να προσδιοριστεί και να διατυπωθεί προς τα έξω, αντικρούοντας τις μομφές που οι ειδωλολάτρες της επέρριπταν. Έτσι οι Απολογητές χρησιμοποίησαν στα συγγράμματά τους την ελληνική φιλοσοφία, όχι για να προσδώσουν στο χριστιανισμό φιλοσοφική υφή και να τον περιορίσουν σε ένα ιδεολόγημα, αλλά για να μεταφέρουν τον Ευαγγελικό λόγο με μια μορφή πιο κατανοητή στον Ελληνικό (με την έννοια του πνευματικού υπόβαθρου) κόσμο. Από τη στιγμή όμως που η ελληνική φιλοσοφία επιχειρήθηκε να ταυτιστεί με την Θεολογία, άρχισαν να διαμορφώνονται οι πρώτες αιρέσεις, άλλες επηρεασμένες από την αριστοτελική και άλλες από τη στωική φιλοσοφία.

Τι εστίν αλήθεια;

Τραγικό το ερώτημα του Πιλάτου προς τον Χριστό, όσο και αποκαλυπτικό. Ο ηγεμόνας, σε μια κρίση ειλικρίνειας ρωτά τον κρινόμενο: Τι εστίν αλήθεια; Αποκαλυπτικό, γιατί φανερώνει το σκοτάδι του ψεύδους που κυβερνά τον κόσμο, ακόμα και αυτούς που κατέχουν την εξουσία και υποτίθεται πως είναι οι οδηγοί των λαών. Γιατί δείχνει την αδυναμία της κοσμοκράτειρας Ρώμης, που σε μια πορεία πτωτική θεοποιούσε ακόμα και τον αυτοκράτορα, αγωνιζόμενη να στηριχτεί σε όνειρα απατηλά. Τραγικό, γιατί ανακρίνει ο διοικητής τον Βασιλέα, ρωτά την Αλήθεια τι εστίν αλήθεια, αδυνατώντας να διακρίνει την ουσία από το φαινόμενο…

Ζησε τη μερα σου σαν να΄ναι η τελευταια

Μαύρη μπογιά σε λευκό φόντο. Άγνωστο χέρι σε νυχτερινή έξοδο χάλασε την μονοτονία του τοίχου. Άσπρο και μαύρο σε πλήρη αντίθεση. Όπως η ζωή, η νύχτα και η μέρα, οι σκέψεις του άγνωστου που έγραψε στον τοίχο, αντιπροσωπεύοντας μια ολόκληρη κοινωνία.

Η σκέψη μου πηγαίνει στο γιατί, στο νόημα της επιγραφής. Ταλαντεύεται ανάμεσα στο άσπρο και το μαύρο, τους δύο τρόπους που μπορεί κανείς να την διαβάσει. Πόσοι άραγε μπορούν να δουν την αλήθεια, μέσα σ΄ ετούτα τα γράμματα;

Το πρόβλημα της λειψυδρίας στην Ελλάδα σήμερα

Τον τελευταίο καιρό μονοπωλεί στην δημοσιότητα το θέμα της λειψυδρίας. Ο φετινός χειμώνας πέρασε με πολύ μικρά ποσοστά βροχοπτώσεων κι έφερε στο προσκήνιο αυτό το μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν κυρίως οι αγρότες, αφού όλη η παραγωγή τους βασίζεται στα αποθέματα του νερού. Σε πολλές περιοχές της πατρίδας μας το πρόβλημα αυτό παρουσιάζεται εντονότατο, π.χ. στην Θεσσαλία, ενώ σε άλλες είναι σχεδόν ανύπαρκτο, π.χ. στη Μακεδονία. Δεν αποτελεί όμως ένα πρόβλημα που παίρνει τοπικές διαστάσεις, αλλά είναι ανάγκη να αντιμετωπιστεί στο σύνολό του. Και αυτό μόνο από την Ελληνική Πολιτεία μπορεί να πραγματοποιηθεί.