«ἔγνω βοῦς τὸν κτησάμενον καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ· Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκεν» (Ἡσ. α', 3)

Ἡ Γέννησις τοῦ Χριστοῦ. Μηνολόγιον τοῦ Βασιλείου (11ος αἰ.)

«Ἡ γέννησις τοῦ Χριστοῦ. Σπήλαιον καὶ ἔσω εἰς τὸ δεξιόν μέρος ἡ Θεοτόκος γονατιστὴ καὶ βάνουσα τὸν Χριστὸν ὡς βρέφος σπαργανωμένον μέσα εἰς τὴν φάτνην, καὶ ἀριστερὰ ὁ Ἰωσὴφ γονατισμένος, ἔχων τὰ χέρια σταυρωμένα ἐμπρὸς στὸ στῆθος του· καὶ ὄπισθεν τῆς φάτνης ἕνα βοΐδιον καὶ ἕνα ἄλογον, βλέποντα πρὸς τὸν Χριστόν· καὶ ἔξωθεν τοῦ σπηλαίου πρόβατα καὶ ποιμένες, ὁ ἕνας λαλῶν αὐλόν καὶ ἕτεροι βλέποντες ἄνω μετά φόβου· καὶ ἐπάνωθεν αὐτῶν εἷς ἄγγελος εὐλογῶν αὐτούς· καὶ ἀπό τὸ ἄλλο μέρος οἱ μάγοι μετὰ βασιλικῆς στολῆς καθήμενοι ἐπάνω εἰς ἄλογα καὶ δεικνύοντες ἀλλήλοις τὸν ἀστέρα· καὶ ἐπάνωθεν τοῦ σπηλαίου πλῆθος ἀγγέλων μέσα εἰς νέφαλα (sic), βαστάζοντες χαρτὶ μὲ αὐτὰ τὰ γράμματα· "Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπί γῆς εἰρήνη· ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία". Καὶ ἐπάνωθεν εἰς τό μέσον αὐτῶν ὁ ἀστήρ, ἔχων ἀκτῖνα μεγάλην κατερχομένην ἕως τῆς κεφαλῆς τοῦ Χριστοῦ (Λουκ. β', 6. Ματθ. β',25)»1.

Ο ανύπαρκτος κρίνος της Παναγίας

O Ευαγγελισμός της Θεοτόκου.
Έργο του Δομήνικου Θεοτοκὀπουλου (1541-1614)

       Πολλοί πιστεύουν ότι ο αρχάγγελος Γαβριήλ βαστούσε, κατά τον Ευαγγελισμό της Παρθένου Μαρίας, έναν κρίνο, τον οποίο και προσέφερε στην Παναγία. Αυτή η λαθεμένη άποψη, η οποία δεν έχει έρεισμα ούτε στην Καινή Διαθήκη ούτε στη χριστιανική γραμματεία, έχει καταστεί προ πολλού αστικός μύθος, ο οποίος αναπαράγεται, δυστυχώς, ακόμα και στα σχολεία από δασκάλους και - χειρότερα - από θεολόγους. Η πλάνη αυτή προέρχεται από την ανάγνωση, με ανατολικά κριτήρια, της μετά την Αναγέννηση δυτικής ζωγραφικής τέχνης.

ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ

Το κείμενο που ακολουθεί αποτέλεσε στην αρχική του μορφή Εισήγηση στο Φροντιστήριο Κατηχητών της Ιεράς Μητροπόλεως Κερκύρας, το 2010. Στην παρούσα έκδοση έχουν γίνει κάποιες διορθώσεις και συμπληρώσεις, ενώ μετά την παράθεση αποσπασμάτων από τους Πατέρες ή από τους Όρους των Οικουμενικών Συνόδων, προστέθηκε απόδοση στη νεοελληνική.

Για να κατεβάσετε ή για να εκτυπώσετε το αρχείο πατήστε εδώ

Η Εικόνα της Αναστάσεως

Αν οι εικόνες, όπως μας λέει ο Μέγας Βασίλειος, είναι η Βίβλος των αγράμματων και των απλών ανθρώπων, αλλά και εξαίρετη παρουσίαση, χρήσιμη για κάθε πιστό, των αληθειών της πίστεώς μας, τότε πολλά έχουμε να διδαχθούμε από την ατένιση της εικόνας της Αναστάσεως του Χριστού. Γιατί, αν και δεν είμαστε αγράμματοι, η εικόνα είναι ο καλύτερος τρόπος για να εννοήσουμε όσα αντιλαμβανόμαστε με το νου, την σκέψη, και την μελέτη.
Παρατηρώντας λοιπόν την εικόνα της Αναστάσεως, κυρίαρχο πρόσωπο, στο κέντρο, είναι ο Χριστός, με εμφανείς τις πληγές που του προξένησαν τα καρφιά και η λόγχη.

Ερμηνεία της Εικόνας της Γεννήσεως

Όταν οι ειδικοί περιγράφουν μια εικόνα μας μιλάνε για τους τόνους των χρωμάτων, τις κινήσεις των σωμάτων, για λεπτομέρειες διάφορες, τις οποίες μόνο αυτοί και λίγοι άλλοι καταλαβαίνουν. Για τους περισσότερους όμως δεν έχουν αυτά τόση σημασία, όσο η κατάνυξη και όλα τα ευλαβικά συναισθήματα που βιώνουμε κάθε φορά που ατενίζουμε και προσκυνούμε τις ΄Αγιες Εικόνες. Οι ΄Αγιοι Πατέρες της Εκκλησίας μας τόνισαν από τους πρώτους κιόλας αιώνες την χρησιμότητα και αναγκαιότητα των εικόνων, ως διδακτικού μέσου για την κατανόηση των μυστηρίων του Θεού, του αμεσότερου παράγοντα διδασκαλίας για όσους δεν μπορούν να κατανοήσουν εύκολα τα κείμενα της Θείας Λατρείας ( Ι. Ευαγγέλιο, ύμνους, τροπάρια κλπ.).

Η εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου

Το γεγονός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, όπως και άλλα γεγονότα από τη ζωή της Παναγίας, δεν περιγράφεται στα Ευαγγέλια. Οι Ευαγγελιστές δίνουν προτεραιότητα στο πρόσωπο του Χριστού και στη διδασκαλία Του, αφού σκοπός τους δεν είναι να γράψουν μια βιογραφία, αλλά να παρουσιάσουν στους μαθητές τους το Ευαγγέλιο της σωτηρίας. Για την ζωή της Παναγίας όμως αντλούμε πληροφορίες από άλλα κείμενα. Έτσι το γεγονός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου περιγράφεται, με πολλές λεπτομέρειες, στο Απόκρυφο Ευαγγέλιο του Ιωάννη.